İyot

İyot
İyot, boyunun ön kısmındaki tiroid bezinin salgılarının başlıca maddesidir; dolayısıyla da vücudun en önemli ihtiyaçlarından bir tanesidir.

İnsan vücudunda ortalama 30-50 mg civarında iyot bulunmaktadır. Bunun yandan fazlası tiroid bezinde, arta kalanı da kanda bulunur.

İyot, tiroid bezinden salgılanan "triiodotironin" ve "trokzin" hormonlarının bileşiminde bulunur. Bu hormonlar tiroid bezinde depolanan iyotla amino asitlerden trozinin birleşmesi ile oluşmakta, az miktarı da kana geçmektedir. Kandaki bu hormon bazal metabolizma hızının denetiminde görev alır. Bu hormonların kandaki miktarı beynin altında bulunan hipofiz bezinden salgılanan önemli bir hormon tarafından ayarlanmaktadır.

Yeterli iyot almayan, alamayan bir organizmada guatr (guvatır) meydana gelir. Boynun ön tarafında iç ve dış kısmında şişkinlik olur. Hastalığın durumuna ve şekline göre ilaç tedavisi veya ameliyat yoluyla tedavisine gidilir. Yüzyıldan beri yapılan araştırmalarda, denizden uzak kalmış, dağlık, kireç ve kayalarla kaplı tarım yapılamayan arazilerde, içme suları, hava ve toprakta yeterli iyot bulunmaması dolayısıyla basit guatr hastalığının sık görüldüğü dikkati çekmektedir. Ülkemizde, özellikle, Karadeniz'in ve güneyde Akdeniz'in tesirinden uzak kalmış iç kısımlarında, iç ve doğu Anadolu'da aynı durum söz konusudur. Bu bölgelerde oturan insanlarda iyot eksikliğini gidermek için en azından sahilde yetişen yiyecekler, sebzeler, balık ve iyotlu tuzlar kullanılmalıdır. İyotlu tuzlar kullanılırken de tuzun pişme işleminden sonra, yenmesine yakın konulmasına özen gösterilmelidir. Çünkü, pişme esnasında kayba uğrar.

Bazı memleketlerde çok kullanılan deniz dibi sebzeleri iyot bakımından çok zengindir.

Kara lahana Karadeniz bölgesinde çok yetiştirilir ve çok kullanılan bir sebze türüdür. Kara lahana ve kara turp vücutta iyodun kullanılmasına mani olur. Böylece bu iki sebzeyi çok kullanan yörelerdeki insanlarda guatr hastalığı çok görülür.

Bir kimsede basit guatr oluştuktan sonra mutlaka doktor kontrolunde tedavi olması gerekir. Bu durumda iyotlu tuzun pek faydası olmaz en azından bilinçli bir davranış sayılmaz. İyotlu tuz, normal yemek tuzuna 1/100000 kısım iyodür konularak hazırlanır. Renkli poşetlerde saklanması, uzun süre saklanmaması ve yenmesine yakın kullanılması gerekir.

İyot

İyot ve iyot eksikliği:
Yunanca (İoeides), menekşe renkli sözcüğünün türevidir. İyot, tiroid bezleri hormonlarının üretiminde kaçınılmaz bir elementtir. Kuzey Denizi'nin dalgaları kıyıları döverken, bir problemin yanıtını da birlikte getiriyordu. Almanya'nın Bavyera bölgesinde guatr hastalığı o kadar yaygındı. Guatr hastası olmak milli kıyafetleri giymek ya da ayakkabı boyamak gibi normal bir olay sayılıyordu. Oysa hastalığa ülkenin kuzeyinde ise, hemen hiç rastlanmıyordu. Bunun nedenini bilim adamları ancak geçen yüzyıl içinde anlayabildiler. Deniz suyu ve kıyı toprakları, Bavyera'nın milyonlarca yıllık topraklarına oranla çok daha yüksek miktarda iyot içermekteydi. İyot, tiroit bezlerinin hormon üretimi için çok aranılan bir maddedir. Eğer besinlerimizde eksikliği hissedilirse, bünye bunun eksikliğini telafi etmek ister. Durmadan daha çok üretir, giderek büyümeye başlar, sonunda guatr dediğimiz rahatsızlık ortaya çıkar.

İyotun önemi:
Yapılan bir istatistik, Alman halkının yüzde 15'inin, guatr hastası olduğunu göstermiştir. Guatr, bazen ilk bakışta farkedilemeyebilir ve boynun iç tarafına doğru büyür. Bavyera'da, balık gibi iyot içeren besinler her mevsimde satıldığı halde, bu eyaletteki guatrlı sayısı, kuzey bölgesindekinden daha fazladır. Guatrın önlenmesi için iyotlu sofralık tuzlara önem veriliyor. İsviçre'de kullanılan tuzların yüzde 93'ü iyotlu iken Almanya'da bu oran, yüzde 20'dir. İyotlu haplar ise, guatr hastalığının önlenmesinde yararlı olmakta, ancak hastalığı tedavi etmemektedir.